Zondag 1 augustus: Châteaux au vingtième siècle (ou: les troglodytes modernes)

Château Schoenenbourg

Het weer speelt ons parten. Wij willen een droog en warm (hoewel niet té warm) Frankrijk, maar dat is niet wat we krijgen. Vanaf vandaag zijn de weersvoorspellingen, hoewel niet heel eenduidig of precies, aanzienlijk somberder waar het de mate van droogte betreft. De vraag is dus niet (alleen): wat doet men zoal in de Elzas, maar: wat doet men in een regenachtige Elzas?

Een mogelijk, in principe valide, (deel)antwoord zou zijn: men bezoekt een mooi museum. Doorgaans zijn wij geen van beiden vies zijn van een dergelijk bezoek; toch staan onze hoofden er nu absoluut niet naar. Als je in de modus "buitenactiviteit" bent, is "binnencultuur" ver weg. Zelfs de kasteelinterieurs waaraan we in Brézé en Ussé blootgesteld werden waren eigenlijk al een beetje teveel van het goede.

PBVF Hunspach

Na opnieuw een uitgeslapen nacht, gevolgd door de constatering dat het mislukte brood geen toevalsmisser was, enigszins rijp beraad en angstvallige blikken op alle beschikbare buienradars en weerberichten vormt zich het plan voor een inspectie van een kasteel van heel andere aard en orde, namelijk een van de verdedigingswerken die in de tweede wereldoorlog zo weergaloos ineffecief zijn geweest in het tergenhouden van de Duitse aanval in Frankrijk. Deze werken staan te boek onder de verzamelnaam "Linie de Maginot" naar de toenmalige Franse minister van oorlog (niks defensie, gewoon oorlog), en heden ten dage zijn er aardig wat forten (ouvrages) van gerestaureerd. De grootste bevindt zichin Schoenenbourg, zo'n drie kwartier rijden van onze standplaats; en voor ons doeleinde niet onbelangrijk, het hele complex bevindt zich onder de grond. Een weersbestendig uitje.

De kaartjesverkoop van de ouvrage is slechts ouvert van 14 tot 16 uur; we zien de gelegenheid om eerst het dorpje Hunspach te bezoeken, een PBVF-je daar in de buurt. Met een laat ontbijt achter de kiezen kronkelen we onze weg noordoostwaarts.

Decoratief, wit gepleisterd, uitgestorven

Wat is het ook weer voor dag vandaag? Ach ja, zondag. Dat is een mogelijke verklaring voor de doodstille staat van de straten van Hunspach. De vakwerkhuizen staan uniform wit gepleisterd decoratief te zijn tussen de rijkelijk voorhanden, rijkelijk bloeiende plantenbakken. Alles ziet er piekfijn verzorgd uit, maar de verzorgers zelf hebben zich verstopt. Alleen uit de deur van een restaurant klinkt geroezemoes alsof de complete bevolking zich na de kerkdienst daar verzameld heeft voor een gezellig middagsamenzijn.

Stadhuis Wissembourg: houden we het droog?

Met een rondje van een klein half uur hebben we het wel gezien. Om boeiend te zijn is niet alleen statische pittoreskiteit nodig, een beetje bruis moet er ook zijn. Nog is het te vroeg om naar Schoenenbourg te rijden, dus doen we nog een buurstadje aan, Wissembourd. Geen PBVF, maar toch wel een Commune Nature (niveau 2)! En, ook niet onbelangrijk, een Village Fleuri! Zonder minstens één van die labels hoor je er in dit deel van de Elzas echt niet bij, hebben we al wel gezien.

Wissembourg biedt een fraai stadhuis en een mooi ogende kerk, maar we hebben ons onvoldoende voorbereid om te weten wat we eigenlijk zien, en daarnaast dringt zich ook de behoefte aan lunch op. De zondag is in dit deel van de wereld nog niet ontdaan van zijn status van rustdag waarop de winkels dicht zijn, al is men al wel zo ver dat "rust" zich niet uitstrekt tot terrassen en restaurants. Gelukkig zou Frankrijk Frankrijk niet zijn als de bakker geen uitzondering vormde op de dichtheid der winkels, dus we slagen er wel in iets aan proviand te bemachtigen, al zijn we nu echt gereduceerd tot water en brood. Zelfs een enkel kaasje is er niet bij.

Naar beneden!

Er dient zich nu een flinke bak regen aan. Onder de begeleiding van gekletter rijden we naar Schoenenburg, waar we nog te vroeg zijn en twintig minuten regen in de auto uitzitten. Daarna wordt het gelijktijdig droog en gaat de kaartverkoop open, en dringen we door tot in het binnenste der aarde.

Ruim twee kilometer onderaardse gang, derdit meter onder de grond, met aan het ene eind barakken voor 600 soldaten in 3 ploegen (dus 200 slaapplaatsen) en aan het andere eind een zestal geschutseenheden, elk bestaand uit diverse draaibare en op-en-neer beweegbare koepels met schietgaten voor zwaar materieel. Het lopen door de lange, lange gang met het spoortje is benauwend en indrukwekkend, en draagt het besef van de verschrikking van hier weken- of maandenlang gepost te zijn over als geen pen het zou kunnen doen. Sinds 1933 bestaat dit complex al, dus 7 jaar lang hebben honderden soldaten zich helemaal te pletter verveeld; toen het er eindelijk op aan kwam is er weliswaar een paar dagen lang flink gevochten, maar voor het grootste deel pas nádat de oorlog eigenlijk al verloren was en de Duitsers via een ommetje door België tot in Parijs gekomen waren. Ik vraag me af of je in die voorgaande 7 jaar niet af en toe had gewenst dat je echt in actie mocht komen; maar niet of je tijdens die paar dagen oorlog misschien had gewenst dat de actie uitgebleven was.

Lange gangen, treintje

Zelfs zonder de ongetwijfeld beangstigende donderende geluiden van geschut is het al een geruis en geraas van de luchtverversing, en dat terwijl er maar een enkele toerist rustig heen en weer wandelt en zich vergaapt aan de primitieve britsen, gaarkeuken en operatietafel, en het geavanceerde schiettuig. Geen metalen geschuur van rijdende treinen of continu geroezemoes van honderden lotgenoten. Ondanks de geringe groep ademende wezens is de lucht bedompt en ruikt naar olie.

Slaap zacht!

Kortom: waar de kastelen en forten uit de middeleeuwen en renaissanceperiode, voor zover ze überhaupt een oorlogsfunctie hadden, nu overkomen als romantische resten van een heldhaftig verleden, wekt dit twintigste-eeuwse kasteel (naast indruk) afschuw en verschrikking. Zeer de moeite waard om voor deze aanvulling op het palet twee uur onder de grond te verblijven. Hoe zou ons nageslacht dit over nog eens vijfhonderd jaar beoordelen? Zouden zij, net als wij nu, moeite hebben met het uit elkaar houden van de eeuwen? "Dat Schoenenbourg, was dat nou uit de tijd van Richard Leeuwenhart, Jeanne d'Arc, Napoleon of Hitler?" Het is nu moeilijk voorstelbaar, maar ik denk toch dat het misschien wel zo zal gaan. Als er tegen die tijd nog een mensheid is natuurlijk.

Bloggen anno 1940

Vol gedachten van dit soort rijden we terug naar Bischholtz. Eigenlijk hebben we daar op dit moment niets te zoeken, want het loopt tegen avondetentijd en we hebben (wijs geworden) alvast een tafeltje gereserveerd in het naburige Ingwiller; maar in de loop van de dag is de kanotocht van drie dagen geleden zich alsnog bij mij begonnen wreken, niet in de vorm van de verwachte spier- maar van een fikse schouderpijn die aanvoelt als een pees- en/of slijmbeursontsteking. Ons appartement is de apotheek waar ik een pilletje kan halen.

Weg hier!

Daarna door naar het Café de la Plage - een nog grotere fantasie dan La Plage in Montsoreau van een kleine week geleden, dat tenminste op een river uitkeek: het enige waarneembare water hier in de buurt is een buitenzwembad, een paar honderd meter verderop. We hebben best trek en zijn eigenlijk van plan los te gaan met een voor- en hoofdgerecht, maar de bediening waarschuwt dat ons beoogde voorgerecht, tapas assortis, wel eens voldoende zou kunnen zijn tegen elke honger. Inderdaad krijgen we in plaats van de verwachte kleine liflafjes een enorme schaal met voornamelijk gefrituurd spul voorgeschoteld. Ik ken een YouTube-kanaal genaamd "Will it blend?" waarin werkelijk alles, van golfballen tot mobiele telefoons, in een blender tot stof worden vermalen; hier lijkt men een analoog programma "Will it fry?" te volgen - al is het wel beperkt tot eetbare waar. Inderdaad krijgen we één portie assortis nog niet met z'n tweeën op. Dit lijkt ons voor het restaurant geen goed business model.

Weer thuis leert een hernieuwde blik op de weersvoorspellingen dat het hier niet veel beter zal worden de komende tijd - eerder slechter. Het plan ontstaat om de komende twee dagen op en neer naar het zuiden van Elzas te rijden, waar nog een paar niet te missen bezienswaardigheden zijn, en dan, als het vooruitzicht zich bestendigt, misschien we vroegtijdig naar huis te gaan. We boeken in ieder geval voor morgennacht een hotelletje in Riquewihr, een PBVF in Haut-Rhin dat hopelijk net zo mooi is als zijn naam.